Haftada 51 Saat: Bağımsız Denetimde İş-Yaşam Dengesi ve Çalışan Memnuniyeti

140 denetim çalışanıyla yapılan bir araştırmanın bulguları

NAZ ÇAKMAK AKGÖZ · KURUCU ORTAK, NEF FORTIS · KASIM 2026 · OKUMA SÜRESİ: 6 DK

Neden bu soruyu sorduk?

Bağımsız denetim, takvimi büyük ölçüde dışarıdan belirlenen bir meslektir. Yıl sonu kapanışları, genel kurul tarihleri ve beyanname süreleri, işin önemli bir kısmını yılın birkaç ayına sıkıştırır. Bu dönemlerde uzayan mesai, çalışanların aileye, sosyal yaşama ve kendilerine ayırdıkları zamanı daraltır.

Uluslararası çalışmalar, bu konunun yalnızca bir insan kaynakları meselesi olmadığını gösteriyor. Khavis ve Krishnan (2021), 137 denetim firmasına ait yaklaşık 19.700 çalışan değerlendirmesini incelemiş ve çalışanların iş-yaşam dengesini daha olumlu değerlendirdiği firmalarda denetim kalitesinin daha yüksek olduğunu bulmuştur. Al-Qatamin ve Shahbudin (2026) ise denetçilerin iş-yaşam dengesi ile iş stresini, denetim kalitesini düşüren davranışlarla ilişkilendiren bir çerçeve önermiştir.

Türkiye’de denetim sektörüne özgü çalışmalar sınırlı. Bu yazıda, Ahmet Yesevi Üniversitesi İşletme Bölümü’nde tamamladığım yüksek lisans dönem projesinin bulgularını özetliyorum.

Araştırma nasıl yapıldı?

Veriler 2026 yılında, Türkiye’nin farklı illerinde faaliyet gösteren bağımsız denetim firmalarında çalışan 140 kişiden çevrim içi anketle, gönüllülük esasıyla toplandı. Katılımcıların %45,7’si denetçi, %30’u kıdemli denetçi, %24,3’ü yönetici unvanındaydı; %44,3’ü kadın, %55,7’si erkekti.

İş-yaşam dengesi ve çalışan memnuniyeti, Türkçede geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmış iki ölçekle (iş tatmini için Baycan, 1985) beşli Likert tipinde ölçüldü. Puanlar 1 ile 5 arasında değişiyor; yüksek puan daha olumlu algı anlamına geliyor. Analizlerde t-testi, ANOVA ve Pearson korelasyonu kullanıldı; anlamlılık düzeyi 0,05 alındı.

Bulgu 1: Çalışma süresi uzadıkça denge ve memnuniyet düşüyor

Araştırmanın en dikkat çekici sonucu haftalık çalışma süresiyle ilgili. Katılımcıların yalnızca %12,9’u haftada 40 saat veya daha az çalıştığını belirtirken %47,1’i 51 saat ve üzeri çalıştığını ifade etti. Karşılaştırma için: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63. maddesine göre genel kural olarak haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir (denkleştirme ve fazla çalışmaya ilişkin hükümler saklıdır).

Tablo 1. Haftalık çalışma süresine göre ortalama puanlar (1–5). Grup farkları istatistiksel olarak anlamlıdır (p < 0,05).

Haftada 40 saat ve altında çalışanlar ile 51 saat ve üzeri çalışanlar arasındaki fark, iş-yaşam dengesinde 0,76, memnuniyette 0,68 puandır. Bu, beşli bir ölçek için küçük bir fark değildir.

Bulgu 2: Denge ile memnuniyet birlikte hareket ediyor

İş-yaşam dengesi ile çalışan memnuniyeti arasında pozitif yönlü, güçlü ve anlamlı bir ilişki bulundu (r = 0,68; p < 0,01). İşi ile özel yaşamı arasındaki dengeyi olumlu değerlendiren çalışanlar, çalışma koşullarından ve kurumlarından da daha memnun.

Bu sonuç, farklı sektörlerdeki bulgularla uyumlu. Susanto ve arkadaşları (2022), KOBİ çalışanlarında iş-yaşam dengesinin iş tatminini olumlu etkilediğini; Portekiz’de 322 denetçiyle çalışan Henriques ve Samagaio (2024) ise iş tatmininin denetçilerin iş performansıyla olumlu ilişkili olduğunu bildirmiştir.

Bulgu 3: Mesleğin ilk yılları en zorlu dönem

Puanlar unvan, kıdem ve yaş arttıkça düzenli olarak yükseliyor. En düşük değerler, meslekte ilk beş yılındaki ve denetçi unvanındaki çalışanlarda görüldü.

Tablo 2. Unvan ve mesleki kıdeme göre ortalama puanlar (1–5). Tüm grup farkları anlamlıdır (p < 0,05).

Bunun olası bir açıklaması, kıdem arttıkça çalışanların iş planı üzerindeki kontrolünün de artması. Saha çalışmasının ve yoğun dönem mesaisinin en büyük kısmını üstlenen denetçiler ise bu esnekliğe en az sahip olan grup. Erten (2018), Türkiye’de 171 meslek mensubuyla yaptığı çalışmada rol belirsizliği ve algılanan iş yükünün iş tatminini en çok düşüren etkenler olduğunu bulmuştur; bu da ilk yıllarda net görev tanımının ve iş yükü planlamasının önemine işaret ediyor.

Bulgu 4: Cinsiyet ve medeni duruma göre farklar

Bu örneklemde kadın çalışanların iş-yaşam dengesi (3,42’ye 3,18) ve memnuniyet (3,67’ye 3,39) puanları erkeklerden; evli çalışanların puanları ise bekârlardan (denge 3,43’e 3,14; memnuniyet 3,58’e 3,31) anlamlı düzeyde yüksek çıktı.

Bu bulguları dikkatle yorumlamak gerekiyor. Uzaktan çalışanlarla yapılan bir araştırmada Has ve Bal (2024), kadınların iş tatminini daha yüksek bulmuş, ancak iş-yaşam dengesinde cinsiyete göre anlamlı bir fark saptamamıştır. Bu tür farklar sektöre, örnekleme ve ölçüm aracına göre değişebilir; daha geniş örneklemlerle sınanması yararlı olacaktır.

Denetim firmaları için ne anlama geliyor?

Araştırmanın bulguları, iş-yaşam dengesini destekleyen uygulamaların hem çalışanlar hem de iş kalitesi açısından değer taşıdığını gösteriyor. Öne çıkan başlıklar şunlar:

1. Yoğun dönemi önceden planlamak. Ön denetim çalışmalarını yıl içine yaymak ve ekip kapasitesini sezondan önce belirlemek, haftalık sürenin 50 saati aşan bölümünü azaltabilir.
2. İlk yıllara odaklanmak. Mentorluk, net görev tanımları ve düzenli geri bildirim, en düşük puanların görüldüğü grubu doğrudan hedefler.
3. Esnek çalışma seçeneklerini değerlendirmek. Henriques ve Samagaio (2024), uzaktan çalışmanın incelenen ilişkileri genel olarak değiştirmediğini ve denetim firmalarının uzaktan çalışmayı kaliteyi zorunlu olarak düşürmeden sunabileceğini bildirmiştir.
4. Düzenli ölçmek. Çalışanların iş yükü ve memnuniyet algısını kısa, düzenli anketlerle izlemek, sorunların sezon bitmeden fark edilmesini sağlar.

Araştırmanın sınırları

Araştırma ilişkisel tarama modeliyle yapıldı; değişkenler arasındaki ilişkileri gösteriyor, neden-sonuç ilişkisi kurmuyor. Örneklem 140 kişiyle sınırlı ve olasılığa dayalı değil; veriler katılımcıların kendi beyanına dayanıyor. Bulguların daha büyük ve farklı örneklemlerle sınanması, sonuçların genellenebilirliğini güçlendirecektir.

Bu yazı, yazarın Ahmet Yesevi Üniversitesi İşletme Bölümü’nde Dr. Öğr. Üyesi Kadir Özer danışmanlığında hazırladığı “Bağımsız Denetim Firmalarında İş-Yaşam Dengesi ve Çalışan Memnuniyeti” başlıklı tezsiz yüksek lisans dönem projesine (2026) dayanmaktadır.

Kaynaklar

• Al-Qatamin, K. I., & Shahbudin, A. S. M. (2026). Auditors’ work–life balance and stress: Implications for reduced audit quality behaviours. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 16(1), 1024–1038. https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v16-i1/27523
• Baycan, F. A. (1985). An analysis of the several aspects of job satisfaction between different occupational groups [Yüksek lisans tezi]. Boğaziçi Üniversitesi.
• Erten, M. (2018). Bağımsız denetçilerde rol belirsizliği, rol çatışması ve algılanan iş yükünün iş tatmini üzerindeki etkisi [Yüksek lisans tezi]. Işık Üniversitesi.
• Has, A. F., & Bal, Y. (2024). Uzaktan çalışan bireylerin iş tatmini ve iş-yaşam dengesi üzerinde demografik faktörlerin etkisi. Ekonomi, İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 6(2), 142–168. https://doi.org/10.38009/ekimad.1479252
• Henriques, C. S., & Samagaio, A. (2024). Impact of stress, job satisfaction, work–life balance and telework on auditors’ job performance: A PLS-SEM and fsQCA approach. Journal of Organizational Effectiveness: People and Performance. https://doi.org/10.1108/JOEPP-03-2024-0135
• Khavis, J. A., & Krishnan, J. (2021). Employee satisfaction and work-life balance in accounting firms and audit quality. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 40(2), 161–192. https://doi.org/10.2308/AJPT-18-029
• Khavis, J. A., Krishnan, J., & Tipton, C. (2022). Implications of employee satisfaction and work-life balance in accounting firms. Current Issues in Auditing, 16(1), P16–P26. https://doi.org/10.2308/CIIA-2021-006
• Susanto, P., Hoque, M. E., Jannat, T., Emely, B., Zona, M. A., & Islam, M. A. (2022). Work-life balance, job satisfaction, and job performance of SMEs employees: The moderating role of family-supportive supervisor behaviors. Frontiers in Psychology, 13, 906876. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.906876
• 4857 sayılı İş Kanunu, md. 63. Resmî Gazete, 10.06.2003, sayı 25134. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4857&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği, md. 4. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. https://csgb.gov.tr/Media/xzsazpw2/iş-kanununa-ilişkin-çalışma-süreleri-yönetmeliği.pdf

Bilgilendirme amaçlıdır. Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; mesleki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz.

← TÜM YAYINLAR

GÖRÜŞME TALEBİ